کولر گازی یک مدار بسته است. گاز در آن مصرف نمیشود و تمام نمیشود. اگر گاز کم شده، یعنی جایی نشتی دارد — و شارژ کردن بدون پیدا کردن آن نشتی، خرید چند ماه وقت است نه تعمیر. با این حال، شایعترین علت «خنک نمیکند» اصلاً گاز نیست: فیلتر کثیف و کندانسور گرفته، که هر دو را خودتان میتوانید بررسی و تا حد زیادی حل کنید.
این جمله شعار نیست، پایهٔ کل تشخیص است. دستگاه گرمای داخل اتاق را میگیرد و بیرون خالی میکند. اگر گرفتن گرما مختل شود یا خالی کردن آن، نتیجه یکی است — اتاق خنک نمیشود — ولی علت و راهحل کاملاً فرق دارد. بیشتر شکایتهای «خنک نمیکند» به بخش خالی کردن برمیگردد، یعنی یونیت بیرونی، و نه به گاز.
هوای اتاق از فیلتر عبور میکند و از روی کویل سرد یونیت داخلی رد میشود. گرمای هوا به مبرد منتقل میشود و هوای سرد به اتاق برمیگردد. فیلتر کثیف، جریان هوا را کم میکند و اثرش دقیقاً شبیه کمبود گاز دیده میشود: باد کم و خنکی ناکافی. تفاوتش این است که فیلتر را خودتان در ده دقیقه میشویید.
دو لولهٔ مسی، یونیت داخلی و بیرونی را به هم وصل میکنند. اتصالات این لولهها — بهویژه مهرههای فلر در دو سر — شایعترین محل نشتی در کل دستگاهاند، و نشتی معمولاً از نصب میآید نه از خرابی قطعه.
کمپرسور فشار مبرد را بالا میبرد و کندانسور گرما را به هوای بیرون میدهد. اگر پرههای کندانسور با گرد و غبار و پرز بسته باشند، یا فن بیرونی نچرخد، یا دستگاه در محفظهای بدون تهویه نصب شده باشد، گرما جایی برای رفتن ندارد. نتیجهاش خنک نکردن است در حالی که گاز کاملاً سالم است.
وقتی هوای گرم و مرطوب از روی کویل سرد رد میشود، رطوبتش تقطیر میشود. این آب باید از یک شلنگ با شیب پیوسته به بیرون هدایت شود. اگر شلنگ بگیرد، یا شیبش کم یا معکوس باشد، آب سرریز میکند و از پانل داخلی میچکد. این شایعترین علت «آب میچکد» است و هیچ ربطی به گاز ندارد.
شش بررسی زیر بیخطرند و نتیجهٔ مشخص میدهند. برای کار روی یونیت داخلی، دستگاه را از برق بکشید. به یونیت بیرونی که در ارتفاع یا روی نما نصب شده دست نزنید و از پنجره خم نشوید؛ آن بخش کار تعمیرکار با تجهیزات ایمنی است.
درپوش جلوی یونیت داخلی بالا میرود و دو فیلتر توری بیرون میآید. زیر آب ولرم بشویید، کاملاً خشک کنید و برگردانید.
پاس فیلتر تمیز بود.
رد لایهٔ گرد و پرز رویش نشسته بود — همین
میتواند تمام شکایت «خنک نمیکند» را توضیح دهد. پس از شستوشو، چند ساعت دستگاه را
امتحان کنید.
دست خود را جلوی دریچهٔ خروجی هوا بگیرید، چند دقیقه پس از روشن شدن دستگاه.
پاس باد قوی و محسوساً سرد است.
باد قوی ولی خنک نیست شاخهٔ مدار مبرد یا
یونیت بیرونی.
باد ضعیف است فیلتر، فن داخلی یا یخزدگی
کویل.
درپوش را بالا بزنید و به پرههای کویل نگاه کنید. یخ یا برفک روی کویل داخلی یک نشانهٔ مهم است.
رد یخزدگی معمولاً یا از جریان هوای کم میآید (فیلتر یا فن) یا از کمبود مبرد. دستگاه را خاموش کنید و بگذارید یخ آب شود؛ کار کردن در این حالت به کمپرسور فشار میآورد.
وقتی دستگاه در حالت سرمایش است، فن بزرگ یونیت بیرونی باید بچرخد و از آن هوای گرم بیرون بیاید.
پاس فن میچرخد و هوای خروجی گرم است — یعنی
گرما دارد واقعاً بیرون داده میشود.
رد فن نمیچرخد یا هوای خروجی گرم نیست.
این را حتماً هنگام تماس بگویید.
شلنگ تخلیه باید با شیب پیوسته پایین برود. اگر جایی بالا رفته، خم شده، یا سرش داخل آب فرو رفته، آب برمیگردد.
هشدار اگر از پانل داخلی آب میچکد، تقریباً همیشه مسئله همین است و ربطی به گاز ندارد.
مطمئن شوید دستگاه روی حالت سرمایش است و نه فن یا خشککن، و دمای تنظیمی از دمای اتاق پایینتر است.
نکته پایین بردن دما تا کمترین عدد، سرعت خنک شدن را بیشتر نمیکند؛ فقط باعث میشود دستگاه دیرتر خاموش شود. دمای هدف را روی محدودهٔ آسایش بگذارید.
این بخش به نفع ما نیست و عمداً پیش از همهٔ بخشهای فنی دیگر آمده. «گاز کم دارد» رایجترین جملهای است که مشتری کولر گازی میشنود، و در بخش بزرگی از موارد نه دقیق است و نه راهحل.
ترتیب ستون «اول این را بررسی کنید» عمداً از ارزانترین و در دسترسترین شروع میشود.
| آنچه میبینید | شاخه | اول این را بررسی کنید | بعد از آن |
|---|---|---|---|
| باد میآید ولی سرد نیست | سرمایش | فیلتر، پرههای کندانسور، چرخش فن بیرونی | کمپرسور، خازن، مدار مبرد |
| باد ضعیف است | جریان هوا | فیلتر کثیف، یخزدگی کویل | فن یونیت داخلی، موتور فن |
| روی کویل داخلی یخ نشسته | جریان هوا یا مبرد | فیلتر و فن داخلی | کمبود مبرد و نشتی |
| اتاق دیر خنک میشود ولی بالاخره میشود | ظرفیت یا تهویه | عایق درها و پنجرهها، تابش مستقیم | تناسب ظرفیت دستگاه با فضا، رسوب کندانسور |
| از پانل داخلی آب میچکد | تخلیهٔ کندانس | شیب و گرفتگی شلنگ تخلیه | تراز نبودن یونیت داخلی، یخزدگی کویل |
| یونیت بیرونی روشن نمیشود | تغذیه و کنترل | برق ورودی، فیوز، کلید محافظ | خازن راهانداز، برد، کنتاکتور |
| یونیت داخلی هیچ واکنشی ندارد | تغذیه و کنترل | باتری کنترل، برق پریز | گیرندهٔ کنترل، برد داخلی |
| کمپرسور تلاش میکند و قطع میشود | راهاندازی | ولتاژ برق ساختمان | خازن راهانداز، اورلود، کمپرسور |
| صدای لرزش از یونیت بیرونی | مکانیکی | سفت بودن پیچهای براکت و پایه | بالانس فن، لرزهگیر، کمپرسور |
| بوی نامطبوع هنگام روشن شدن | بهداشت مسیر هوا | فیلتر و تشتک تخلیه | شستوشوی کویل داخلی |
این شکایت سه معنای کاملاً متفاوت دارد و اولین کار، جدا کردن آنهاست: باد ضعیف است، باد قوی ولی گرم است، یا باد سرد است ولی اتاق خنک نمیشود. هر سه را مردم با یک جمله میگویند و هر سه مسیر جداگانه دارند.
مسئله جریان هواست نه سرمایش. فیلتر کثیف محتملترین علت است و کار خود شماست. اگر فیلتر تمیز بود، یخزدگی کویل و سپس فن یونیت داخلی بررسی میشود. یخ روی کویل، خودش جریان هوا را میبندد و یک حلقهٔ بسته میسازد که با خاموش کردن دستگاه و آب شدن یخ شکسته میشود.
جریان هوا سالم است، پس مسئله در گرفتن یا خالی کردن گرماست. اولین تست، رفتن سراغ یونیت بیرونی است: فن میچرخد؟ هوای خروجی گرم است؟ پرهها بسته نیستند؟ اگر گرمای واقعی از یونیت بیرونی خارج میشود، مدار دارد کار میکند و باید سراغ ظرفیت و تنظیمات رفت. اگر خارج نمیشود، آنوقت کمپرسور، خازن راهانداز و مدار مبرد مطرح میشوند.
دستگاه دارد کار خودش را میکند ولی گرمای ورودی به اتاق بیشتر از توان آن است. تابش مستقیم آفتاب، درز درها و پنجرهها، و ناتناسب بودن ظرفیت دستگاه با متراژ و شرایط فضا، سه علت اصلیاند. این حالت با شارژ گاز حل نمیشود و صادقانهترین کار، گفتن همین است.
اگر جریان هوا سالم است، کندانسور تمیز است، فن بیرونی میچرخد و همچنان سرمایش نیست، آنوقت کمبود مبرد یا گرفتگی مسیر مطرح میشود. و همانطور که در بخش بالا گفته شد، کمبود مبرد یعنی نشتی، و نشتی باید پیدا شود نه اینکه صرفاً جبران شود.
آب تولید کردن، کار طبیعی دستگاه است. رطوبت هوای اتاق روی کویل سرد تقطیر میشود و باید از شلنگ تخلیه بیرون برود. چکیدن آب یعنی مسیر خروج آن مختل شده، و در بیشتر موارد این یکی از ارزانترین تعمیرهای کل دستگاه است.
اینجا اولین کار، مشخص کردن این است که کدام بخش پاسخ نمیدهد. یونیت داخلی، یونیت بیرونی و برق ورودی سه چیز جدا هستند و اشتباه گرفتنشان کل مسیر را غلط میکند.
پیش از هر چیز، باتری کنترل و برق پریز. بعد از آن گیرندهٔ کنترل و برد یونیت داخلی. اگر دستگاه با دکمهٔ روی خود یونیت روشن میشود ولی با کنترل نه، مسئله کنترل یا گیرنده است نه دستگاه.
برق و فرمان به یونیت بیرونی بررسی میشود: فیوز، کلید محافظ، سیم رابط میان دو یونیت، و سپس خازن راهانداز و کنتاکتور. در ساختمانهایی با نوسان ولتاژ، عمل کردن حفاظت شایع است و لزوماً به معنی خرابی قطعه نیست.
صدای تلاش و قطع دورهای، معمولاً یا از افت ولتاژ میآید یا از خازن راهانداز ضعیف. ادامه دادن کار در این حالت به کمپرسور آسیب میزند و بهتر است تا بررسی، دستگاه خاموش بماند.
محل صدا، تشخیص را تعیین میکند. پیش از هر چیز مشخص کنید صدا از یونیت داخلی میآید، از بیرونی، یا از لولهٔ رابط و دیوار.
| صدا از کجاست | نوع صدا | علت محتمل |
|---|---|---|
| یونیت داخلی | سایش یا برخورد دورهای | گرد و غبار یا جسم خارجی روی پروانهٔ فن، لقی یاتاقان |
| یونیت داخلی | قلقل و صدای مایع | رفتار طبیعی مبرد در بعضی حالتها؛ اگر دائمی و بلند شد بررسی شود |
| یونیت بیرونی | لرزش کل بدنه | شل بودن پیچهای براکت، نبود یا فرسودگی لرزهگیر |
| یونیت بیرونی | صدای بلند و ناگهانی هنگام روشن شدن | خازن راهانداز ضعیف، افت ولتاژ |
| یونیت بیرونی | صدای برخورد فلز با فلز | برخورد پروانهٔ فن با شبکه یا جسم خارجی |
| لولهٔ رابط و دیوار | انتقال لرزش به سازه | تماس مستقیم لوله با دیوار بدون بست و عایق |
«سرویس کولر» عبارت مبهمی است و همین ابهام، جای زیادی برای فروش کار اضافه باز میکند. جدول زیر کارهای واقعی سرویس را از کارهایی که فقط وقتی لازم میشوند که نشانهای وجود داشته باشد، جدا میکند.
| کار | چه زمانی | چه کسی | نشانهای که لازمش میکند |
|---|---|---|---|
| شستوشوی فیلتر یونیت داخلی | در فصل کارکرد، با فاصلهٔ کوتاه | خود شما | باد ضعیف، خنکی ناکافی، بوی خفیف |
| تمیز کردن پرههای کندانسور بیرونی | معمولاً سالی یک بار، پیش از فصل | تعمیرکار | خنک نکردن با وجود فیلتر تمیز |
| باز کردن و شستوشوی مسیر تخلیهٔ کندانس | پیش از فصل، یا هر وقت آب چکید | تعمیرکار | چکیدن آب از پانل داخلی |
| شستوشوی کویل یونیت داخلی | فقط در صورت نیاز | تعمیرکار | بوی مداوم، لایهٔ چرب روی پرهها |
| بررسی سفتی پیچهای براکت و لرزهگیر | سالی یک بار | تعمیرکار | لرزش یونیت بیرونی |
| بررسی اتصالات و مهرههای فلر | در هر کار مربوط به مدار مبرد | تعمیرکار | افت تدریجی سرمایش در طول سالها |
| شارژ گاز | فقط پس از اثبات نشتی و رفع آن | تعمیرکار | کمبود اثباتشدهٔ مبرد، نه حدس |
برخلاف یخچال و ماشین لباسشویی، بخش قابلتوجهی از مشکلات کولر گازی از نصب میآید نه از قطعه. دستگاهی که درست نصب نشده، از روز اول دارد ضعیف کار میکند و علائمش با کمبود گاز و خرابی کمپرسور اشتباه گرفته میشود.
عددی به تومان نوشته نمیشود چون قیمت قطعه و مبرد با نرخ ارز حرکت میکند و عدد کهنه بدتر از نبودن عدد است. دستهٔ نسبی هزینه در جدول زیر آمده و مبلغ دقیق پس از تشخیص و پیش از شروع کار اعلام میشود.
| کار | دستهٔ هزینه | زمان تقریبی |
|---|---|---|
| شستوشوی فیلتر | رایگان، کار خودتان | حدود ده دقیقه |
| باز کردن مسیر تخلیهٔ کندانس | کم | کمتر از یک ساعت |
| تمیز کردن کندانسور بیرونی | کم | یک تا دو ساعت |
| شستوشوی کویل داخلی | کم تا متوسط | یک تا دو ساعت |
| تعویض خازن راهانداز | کم تا متوسط | حدود یک ساعت |
| تعویض موتور فن | متوسط | یک تا دو ساعت |
| نشتیابی، رفع نشتی، خلأ و شارژ وزنی | بالا | نیم روز یا بیشتر |
| تعویض برد | بالا | بسته به تأمین قطعه |
| تعویض کمپرسور | بیشترین | یک روز کاری |
شمال و شرق تهران ۰۲۱۲۲۳۴۶۶۱۰ — غرب و مرکز تهران ۰۲۱۴۴۹۷۸۵۳۳. هنگام تماس بگویید یونیت بیرونی کجا نصب شده و از کجا قابل دسترسی است؛ این تعیینکنندهٔ ابزار و زمان کار است.
تشخیص پیش از اقدام، بدون شارژ گاز حدسی، و اعلام مبلغ پیش از شروع کار. هنگام تماس بگویید باد ضعیف است یا گرم، و فیلتر را شستهاید یا نه.